Σε τροχιά ριζικών αλλαγών μπαίνει ο οικιστικός και επενδυτικός χάρτης του Νομού Σάμου. Αιτία είναι το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση. Η νομοθετική πρωτοβουλία εισάγει το εργαλείο της ιδιωτικής πολεοδόμησης. Στόχος είναι η αναβίωση εγκαταλελειμμένων, μικρών και φθινόντων οικισμών. Το σχέδιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις νησιωτικές περιοχές της χώρας.

Κεντρικός μοχλός της ρύθμισης είναι τα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.). Πρόκειται για ειδικά πολεοδομικά σχέδια που θα εγκρίνονται με Προεδρικό Διάταγμα, κατόπιν ελέγχου από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ). Οι ιδιώτες επενδυτές ή ιδιοκτήτες αποκτούν πλέον τη δυνατότητα να αναλάβουν εξ ολοκλήρου το κόστη σχεδιασμού. Παράλληλα, θα χρηματοδοτήσουν τα απαιτούμενα δίκτυα υποδομής, όπως οδοποιία, ύδρευση και αποχέτευση.

Για τα κατοικημένα νησιά, όπως η Σάμος, η Ικαρία και οι Φούρνοι, το ΥΠΕΝ θεσπίζει ειδικά, πιο ευέλικτα κριτήρια. Οι παρεμβάσεις επιτρέπεται να επεκταθούν και σε λειτουργικά συνδεόμενες όμορες εκτός σχεδίου εκτάσεις. Η ελάχιστη επιφάνεια της εκτός σχεδίου γης ορίζεται στα 30 στρέμματα. Η συνολική έκταση της πολεοδομικής παρέμβασης πρέπει να κυμαίνεται αυστηρά μεταξύ 50 και 200 στρεμμάτων. Με τον τρόπο αυτό, ανοίγει ο δρόμος για τη δημιουργία οργανωμένων οικιστικών ή τουριστικών ζωνών στην ελληνική ύπαιθρο.

Η εφαρμογή του μέτρου στον Νομό Σάμου αναμένεται να προσελκύσει έντονο ενδιαφέρον, καθώς η περιοχή διαθέτει αρκετούς ορεινούς και δημογραφικά στάσιμους οικισμούς. Ωστόσο, οι ιδιωτικές επενδύσεις θα πρέπει να ξεπεράσουν σημαντικά τοπικά φίλτρα. Οποιοδήποτε σχέδιο κατατεθεί θα πρέπει να εναρμονίζεται πλήρως με τα υπό εξέλιξη Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) των Δήμων Ανατολικής και Δυτικής Σάμου. Επιπλέον, εξαιρούνται ρητά οι εκτάσεις που βρίσκονται εντός του σκληρού πυρήνα προστατευόμενων ζωνών Natura 2000, οι δασικές εκτάσεις, καθώς και οι οριοθετημένοι αρχαιολογικοί χώροι του νησιού.

Οι αντιδράσεις από επιστημονικούς και περιβαλλοντικούς φορείς, όπως ο Σύνδεσμος Ελλήνων Περιβαλλοντολόγων (ΣΕΠΟΧ), παραμένουν έντονες. Οι επικριτές του νομοσχεδίου κάνουν λόγο για αποσπασματικό σχεδιασμό που εξυπηρετεί συμφέροντα της αγοράς ακινήτων (real estate). Προειδοποιούν επίσης για τον κίνδυνο έμμεσης νομιμοποίησης της εκτός σχεδίου δόμησης, η οποία ενδέχεται να αλλοιώσει τη φυσιογνωμία του νησιωτικού τοπίου.